عبدالله مستوفى
78
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
سال بسال كه بر عدهء كلاسها افزوده ميشد ، البته جمعيت مدرسه هم زيادتر مىگشت . در سال آخر چهار كلاس داشتيم ، محل مدرسه خرابى پيدا كرد و مدرسه بخانهاى در خيابان
--> ايران در دربار دولت با عظمت روس ساخته و راستى كه بنائى عالى و محكم پرداخته است . اميد كه قدر و قيمت اين خدمت بزرگ مجهول نماند و هركس ايران را دوست ميدارد ، در دوام و قوام آن ، اين دو شخص شاخص را ذيحق داند . امسال سال سوم تأسيس مدرسهء مباركه علوم سياسى است و سه دسته شاگرد تا كنون در اين دار العلم قبول شده و انشاء اللّه در ماه جمادى الثانيه و رجب آينده ، دستهء چهارم نيز قبول خواهد شد . متعلمين و محصلين حاضر مدرسه در نيمهء ثانى ماه صفر المظفر به دادن امتحان درسهاى يك سالهء خود مشغول شدند و زياده از دو ماه مدت اين آزمون طول كشيد و پس از فراغت روز سهشنبه بيست و سوم ماه گذشته ( ربيع الثانى ) مجلسى وقت عصر در مدرسهء مباركه منعقد شد . در حقيقت جشن مقدسى گرفتند ، بعضى از علماى اعلام و بزرگان با احتشام بر شرافت مكان افزودند ، جناب مستطاب اجل معظم مشير الدوله وزير امور خارجه و جناب مستطاب اجل مفخم نير الملك وزير علوم و معارف كه در اكثر مجالس نيز شرف آزمون بودند ، جلال و جمال انجمن را بكمال رسانيدند . بعد از شكر و حمد الهى كه توفيقها جمله ازوست و دعا و ثناى اعليحضرت شاهنشاه دانش دوست و تشكر از مساعدتهاى حضرت مستطاب اشرف اتابك اعظم جناب محقق الدوله مدير مدرسهء مباركه ، نتيجهء امتحانات را با فهرست درسهاى هر طبقه بعرض رسانيد . پس از آن براى نمونه باز بآزمون پرداختند و صدر و ذيل مجلس را از فوايح روايح علوم و معارف معطر ساختند سؤالات از حقايق عاليه و مسائل مهمه كردند و جوابهاى درست و صحيح بل بليغ و فصيح شنيدند علاوه بر تكاليف معينه ، بعضى از متعلمين مستعد ، مقالات رشيقه در موضوعات انيقه نوشته و اظهار رأى نموده بودند . از جمله ميرزا عبد اللّه خان بن مرحوم حاجى ميرزا نصر اللّه گرگانى فصلى در فضا نگاشته و ميرزا على اكبر خان بن مرحوم خان بابا خان شرحى در تاريخ قديم ايران تحقيق كرده ، قرائت و استماع آن فصول نيز اسباب شكفتگى خاطر جمع شد . بارى هيئت مجموعهء دار العلم مزبور و محصلين آن طرف تحسين و تمجيد بزرگان و سران مجمع گشته پس از اختتام امتحان ، جناب مستطاب معظم مشير الدوله ضاعف اللّه اجلاله مقصود مقدس خود را حاصل ديده با رأفت و عنايتى فوق الوصف مدير مدرسه و معلمين محترم را نزديك خود طلبيدند و اظهار رضا و خرسندى از مساعى جميلهء هريك نمودند و بسجاياى كريمانه رفع خستگى هر تن فرمودند و فهرست اسامى مدير و معلمين و طبقات متعلمين از قرار ذيل است : جناب ميرزا عبد اللّه خان محقق الدوله مدير مدرسهء مباركه و معاون معلمين خاصه در حقوق ملل - جناب مستطاب آقا شيخ محمد تقى اعتماد الاسلام معلم علم فقه - جناب ميرزا عبد الحسين خان مير پنج معلم تاريخ ايران - دكتر مرل معلم زبان فرانسه - مسيو هنبيك مشاور حقوق وزارت خارجه و معلم علم حقوق ملل و ثروت - جناب ميرزا محبعلى خان سرتيپ معلم تاريخ يونان و روم و غيرها - جناب ميرزا عبد الرزاق خان سرتيپ مهندس معلم جغرافيا - بندهء نگارنده معلم ادبيات اسامى طبقهء اول شاگردان كه سال سوم تحصيل ايشان است ميرزا عبد اللّه خان ( مستوفى ) - ميرزا اسحق خان ( رهبر ) - ميرزا صادق خان ( اعتلاء ) ميرزا باقر خان ( عظيمى ) - محمد عليخان احتشام همايون ( علامير ) - ميرزا محمود خان ( ثقفى ) ميرزا عليمحمد خان ( اويسى ) - ميرزا تقى خان ( عظيمى )